China’s sociaal krediet. Big data, big brother?


Vorig jaar wees ik op Twitter naar de gamification van de Chinese samenleving. Dit naar aanleiding van een publicatie op BBC over Sesame Credit (en de daaropvolgende media-aandacht). Vanmorgen vroeg ik mij af wat nu eigenlijk de stand van zaken is met Sesame Credit. Dit naar aanleiding van de hernieuwde aandacht voor het Chinese overheidssysteem in de Washington Post. Daarbij werd ik terecht op mijn vingers getikt door Ed Sander, China blogger op ChinaTalk.nl. Sesame Credit en het Chinese overheidssysteem zijn namelijk niet dezelfde zoals Sander ook schrijft in de blogs Pronken met je kredietwaardigheid en China’s sociaal krediet. Big data, big brother?

Een jaar geleden verschenen er in de media tegelijkertijd zowel berichten over de kredietbeoordelingssystemen van bedrijven als Alibaba en Tencent, als over een nieuw systeem voor beoordeling van ‘sociaal krediet’ waar de overheid aan werkt en dat in 2020 ingevoerd zou moeten worden. De combinatie van deze berichten leidde tot nogal wat verwarring in de pers, omdat sommige media dachten dat het om één en hetzelfde systeem ging en dat Alibaba’s Sesame Credit gebruikt werd om de gehoorzaamheid van het volk te monitoren.

Vooral ook het doel van het systeem is interessant:

Volgens de Chinese overheid is het doel van het sociaal kredietsysteem onder andere het verbeteren van het onderlinge vertrouwen in de samenleving. Vertrouwen is een groot probleem in China, waar sommige mensen het niet zo nauw nemen met ethiek en integriteit. Neem alle voedselschandalen, de corruptie en de diverse vormen van oplichting. Het resulteert erin dat men een ander die niet tot zijn netwerk van guanxi behoort in principe niet vertrouwt. Een onderzoek uit 2013 wees uit dat slechts 30% van de ondervraagden onbekenden durft te vertrouwen. Het sociaal kredietsysteem zou een einde moeten maken aan dit algehele wantrouwen, doordat burgers de betrouwbaarheid van individuen kunnen nagaan.

Waarbij uiteraard vragen kunnen worden gesteld bij de risico’s van het systeem:

Wij westerlingen zouden direct gaan steigeren over privacy en het is ook vooral dit aspect waar de westerse pers over praat in haar berichtgeving. Maar privacy is in China niet zo’n issue als bij ons. Men is gewend dat de overheid over de schouder meekijkt, dus het sociale kredietsysteem is in dat opzicht niets nieuws. De subjectiviteit van het systeem is natuurlijk wel een probleem; uiteindelijk bepaalt de communistische partij wat goed en wat slecht is. Waar je plus- en minpunten mee verdient. En zoals we met name sinds het aantreden van Xi Jinping gezien hebben wordt de definitie van wat goed en wat slecht is vrijwel maandelijks verder aangescherpt.

Duidelijk is dat ons beeld van het Chinese overheidsbeleid soms wat ongenuanceerd is. Ik werd vanmorgen door een andere Chinadeskundige gewezen op het werk van Tom Zwart over receptor-benadering van de mensenrechten. Het inperken van de internetvrijheid, de vervolging van Ai Wei Wei, of het huisarrest van de blinde dichter en dissident Chen Guancheng. Zaken waar in de westerse media schande van wordt gesproken. Het zijn illustraties van het wijdverbreide beeld van China als een gesloten samenleving waarin mensenrechten met voeten worden getreden. Of dit beeld klopt wordt zelden in twijfel getrokken. Hoogleraar Rechtsgeleerdheid prof. dr. Tom Zwart, expert op het gebied van mensenrechten in Azië en Afrika, vindt het hoog tijd voor het aanbrengen van de nodige nuance. Aan de hand van de door hem ontwikkelde rechtstheoretische ‘receptorbenadering’ en voorbeelden uit de praktijk maakt hij inzichtelijk hoe de Chinese uitleg van- en omgang met mensenrechten verschilt van de westerse, strikt juridische visie, en hoe de Chinese kijk niet per definitie verkeerd is. Misschien kunnen we er zelfs wat van leren? Zie daarvoor de studium generale over de toekomst van de mensenrechten dat werd georganiseerd in 2012. Aanrader!

Één reactie op “China’s sociaal krediet. Big data, big brother?

  1. Binnenkort maar eens werken aan een update over dit onderwerp. Vandaag in het FD een artikel van Sjoerd den Daas. Interessante reactie van Marcel van den Berg op Twitter met een verwijzing naar een presentatie van Katika Kühnreich (video).

    In haar presentatie laat Katika eerst een korte animatievideo zien dat een beeld geeft van het Chinese Social Credit System. Vervolgens geeft Katika aan wat er wel/niet klopt in de video en komt ze met een update van de stand van zaken. Absolute aanrader!








Geef een reactie