Het fenomeen midzomernacht (in het Noors: Midtsommernatt of Sankthansaften) is een van de meest bijzondere en gevierde nachten van het jaar in Noorwegen, vooral in het noorden van het land. Midzomernacht valt op 23 juni en wordt traditioneel gevierd als Sankthansaften (Sint-Jansavond). Het feest is gekoppeld aan de zomerzonnewende, het moment waarop de dagen het langst zijn en de nacht het kortst.
Boven de poolcirkel – op plekken als de Lofoten, Vesterålen, Tromsø en de Noordkaap – blijft het wekenlang 24 uur per dag licht. De zon zakt, maar gaat niet onder. Dit natuurverschijnsel heet de middernachtzon. De lucht kleurt diepblauw, oranje en goudgeel. Het landschap lijkt voortdurend in zonsopgang of zonsondergang gehuld. Dat levert een magische sfeer op.
Hoewel de astronomische zonnewende meestal op 21 juni valt, wordt midzomernacht in Noorwegen (en in veel andere landen) op 23 juni gevierd. Dat verschil is historisch en religieus bepaald. Oorspronkelijk vierden mensen rond 21 juni de langste dag van het jaar, vaak met rituelen gericht op vruchtbaarheid en bescherming. Met de komst van het christendom werd deze traditie opgenomen in de kerkelijke kalender. De feestdag van Johannes de Doper (24 juni) kwam in de plaats van het zonnewendefeest. De avond ervoor, 23 juni, werd zo Sankthansaften of het Sint Jansfeest. Een nacht vol vuur, licht en symboliek. Het is dus een samensmelting van heidense rituelen en christelijke symboliek.
Overal in Noorwegen worden tijdens midzomernacht grote vreugdevuren aangestoken. Mensen komen samen met familie en vrienden; er wordt gegeten, gedronken, muziek gemaakt en gedanst. Vooral aan de kust en op de eilanden trekken mensen eropuit om samen te genieten van het bijzondere licht en de feestelijke sfeer.
Recent verscheen de Noorse Netflix-serie Midtsommernatt (Midsummer Night): een familiedrama waarin geheimen en spanning samenkomen tegen de achtergrond van deze bijzondere nacht. De serie vangt goed de culturele lading van het feest – midzomernacht als moment van licht, verbondenheid en omkeer. We hebben de serie hier ook gekeken. Aardig, maar niet spectaculair. Vooral interessant als spiegel van hoe diep deze traditie nog altijd in de Noorse samenleving verankerd zit.
Nog even terug naar de middernachtzon en het magische licht dat dan te ervaren is. De afgelopen weken op de Lofoten voelde het (bijna) elke avond als midzomernacht. De zon zakt wel, maar verdwijnt niet – en wat overblijft is dat unieke, gouden licht dat alles in een zachte gloed zet. Ik heb het uiteraard geprobeerd vast te leggen, maar dat is bijna niet te doen, zeker niet met een iPhone. De magie zit dus niet in de beelden, maar in het moment zelf. Voor geïnteresseerden toch een paar foto’s van de middernachtzon op de Lofoten:
