Impact coronavirus op economie en technologie

door Marco Derksen op 29 februari 2020

In de regio Wuhan in China startte in december 2019 een uitbraak van een nieuw coronavirus, ook wel SARS-CoV-2 genoemd. Het virus kan de ziekte COVID-19 veroorzaken. De meeste patiënten met dit virus hebben koorts en luchtwegklachten. Samen met de World Health Organization (WHO) onderzoeken de Chinese autoriteiten het coronavirus. Wereldwijd worden er maatregelen genomen om verdere verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. In Nederland is het Rijksinstituut voor Volksgezondheiden Milieu (RIVM) verantwoordelijk voor onderzoek en informatieverstrekking over het cornoavirus aan professionals en burgers.

Daar waar de WHO het nog te vroeg vindt om de huidige corona-uitbraak een pandemie te noemen, lijkt een economische pandemie inmiddels meer voor de hand te liggen. De angst voor het virus lijkt erger dan het virus zelf.

Impact coronavirus op de economie

De afgelopen weken werd steeds meer het economische effect zichtbaar van het coronavirus. Nadat steeds meer bezoekers en leveranciers zich afmelden voor het grote Mobile World Congress in Barcelona, werd MWC 2020 op 12 februari definitief afgelast. Al snel werd duidelijk dat het geannuleerde congres dat jaarlijks 100.000 deelnemers uit meer dan 200 landen naar Barcelona trekt, een schade van minimaal 500 miljoen euro betekent voor de stad. Ter illustratie werd ik op Twitter gewezen op de daling van prijzen voor hotelkamers in Barcelona:

Nu veel Chinese fabrieken al meer dan een maand stilliggen vanwege het coronavirus, stagneert ook de aanlevering van allerlei producten. Vorige week werd duidelijk dat online retailer Coolblue haar marketingactiviteiten voor een deel had stopgezet (oa adverteren via Google en affiliate marketingprogramma). Na speculatie in de media liet CEO Pieter Zwart weten dat Coolblue had besloten de verkopen te temperen en de voorraden te verhogen in verband met problemen toelevering vanuit China. En Coolblue is inmiddels al lang niet meer de enige retailer die maatregelen heeft getroffen.

Ook voor luchtvaartmaatschappijen en logistieke bedrijven worden de gevolgen van het virus merkbaar. Om die op te vangen kondigde KLM woensdag bezuinigingsmaatregelen aan. Zo worden niet-noodzakelijke investeringen uitgesteld en geldt tijdelijk een vacaturestop voor sommige afdelingen.

We zien dat ook steeds meer overheden maatregelen treffen die verdere verspreiding van het virus moeten voorkomen. Zo heeft de Franse regering vandaag aangekondigd bijeenkomsten waar meer dan 5000 personen aanwezig zijn tijdelijk te verbieden vanwege het coronavirus. De maatregel van Frankrijk volgt op die van Zwitserland die vrijdag evenementen waar meer dan duizend mensen op af komen tijdelijk te verbieden om verspreiding van het virus te voorkomen. Concrete gevolgen van de maatregel zijn onder andere het afblazen van een halve marathon in Parijs waar zondag meer dan 40.000 lopers aan mee zouden doen.

Verspreiding van het coronavirus zorgt voor onrust op de financiële markten en bij overheden en bedrijven. Hoewel de productie in de meeste Chinese regio’s weer wordt opgestart, is ze nog niet terug op oude niveau. Analisten verwachten dat de economische cijfers de komende maanden waarschijnlijk snel verslechteren. Analisten van FT.com vergeleken de effecten van het coronavirus op de aandelenbeurs met historische beurcrashes:

Niet brexit, niet Trumps handelsoorlogen en zelfs niet de recessie in de Duitse industrie slaagden er de afgelopen jaren in om aandelenbeurzen langdurig van slag te brengen. Het was de angst voor de economische gevolgen van de virusuitbraak die deze week grote verliezen op de beurzen veroorzaakten. De virusuitbraak zorgde voor een aanbodschok en daar kan de overheid niet veel aan doen aldus Mathijs Bouman in het FD:

De angst voor het virus lijkt erger dan het virus zelf

Nepnieuws en geruchten over het coronavirus verspreiden zich vandaag de dag snel via sociale media en soms ook via de traditionele media. Nepnieuws leidt tot verwarring. Voorbeelden zijn het verhaal dat het coronavirus iemand binnen een paar seconden kan doden, dat Ghana al een vaccin heeft ontwikkeld of dat hiv-medicatie wordt gebruikt als kuur (via the conversation).

Misinformatie verspreidt zich snel als mensen bang zijn. Mensen zijn geneigd zich aangetrokken te voelen tot slecht nieuws en delen dat ook graag. Een studie uit 2018 bevestigt dat nepnieuws verder reist en zich sneller en breder verspreidt dan de waarheid.

Hoe de verkeerde informatie een sneeuwbaleffect kan krijgen heeft The Guardian uiteengezet in het artikel ‘Sunrise airs ‘frightening’ coronavirus travel map‘. Op social media circuleert een kaartje waarop te zien is hoe het virus zich wereldwijd verspreidt. Als je een blik werpt op de wereldkaart lijkt het alsof een kind met een dikke rode pen er helemaal op los is gegaan, de schrik slaat je om het hart (via: pointer):

Kwaadwillenden grijpen de crisis rondom het coronavirus aan om nepnieuws en geruchten te verspreiden om extra paniek te zaaien. Het is volgens MIT Technology Review de eerste wereldwijde ‘infodemie‘.

Impact coronavirus op de technologische ontwikkelingen

Elk nadeel heb zijn voordeel zou Johan Cruyff hebben gezegd (of was het nu Van Hanegem). En dat geldt ook voor de verspreiding van het coronavirus. Wereldwijd zien we een versnelling in technologische ontwikkelingen die kunnen helpen bij het bestrijden van het coronavirus.

Zo meldt Poynter dat het International Fact-Checking Network vorige maand 48 organisaties uit 30 landen bij elkaar heeft gebracht om desinformatie rond het coronavirus te ontkrachten. Het netwerk blijft actief zolang het virus het nieuws en de sociale media beheerst. Het goede nieuws is dat nu ook bedrijven als Facebook, Twitter en Google extra aandacht hebben voor de ontwikkeling van instrumenten om grote hoeveelheden nepnieuws rond het coronavirus te bestrijden.

Op zijn blog China Talk houdt Ed Sander een serie bij over tech in tijden van corona. Ed beschrijft in zijn blogs tientallen technologische ontwikkelingen ten gevolge van de uitbraak van de coronavirus. Een paar voorbeelden:

  • Aangezien mensen worden verzocht zoveel mogelijk thuis te blijven (in Wuhan mag slechts 1 familielid om de dag even boodschappen gaan doen) wordt in China nog meer dan normaal gebruik gemaakt van bezorgdiensten. Verschillende tech media voorspellen dat het gedwongen gebruik van thuisbezorging van supermarktproducten zal leiden tot een grotere acceptatie van deze sector die het tot nu toe niet makkelijk heeft gehad en zich vooral staande heeft weten te houden met kapitaalinjecties door de grote internetbedrijven.
  • Thuisbezorging is niet zonder risico’s voor wat betreft besmetting. Bezorgers mogen woongemeenschappen vaak niet betreden en worden bij de poort tegengehouden. Er is dan ook steeds meer aandacht voor contactloze bezorging. JD.com testte begin februari in Wuhan een autonoom rijdend bezorgwagen en JD Logistics zet drones in voor pakketbezorging.
  • Over drones gesproken, Abacus bericht over drones die met een thermische camera de temperatuur van burgers in appartementencomplexen komen opmeten en een oogje houden op het medisch afval van ziekenhuizen.

Lees voor meer voorbeelden vooral zijn blogs:

Ook in de wekelijkse nieuwsbrief Furure Affairs van NRC-journalist Wouter van Noort vinden we een aantal verrassende “bij-effecten” van het coronavirus:

  • AI-opsporing. Kunstmatige intelligentie wordt ingezet om zieke mensen en uitbraakhaarden op te sporen: AI ontwaart patronen uit websitedata, nieuwsberichten, socialemediaposts.
  • Digitale quarantaines. China maakt gebruik van digitaal gestuurde quarantaines, mede mogelijk gemaakt door AI, dataverzameling en sociale-kredietsystemen. Denk aan constante nummerplaatherkenning of de ‘close contact-app‘ die mensen waarschuwt als een besmet iemand in de buurt is geweest.
  • Telewerken. Het virus geeft in China een boost aan technologieën die worden gebruikt om op afstand te werken. Grote bedrijven zoals Tencent houden kantoren dicht en vergaderen online, en universiteiten zoals Tsinghua houden alleen digitaal colleges.
  • Open source. Covid-19 is goed voor internationale opensourcewetenschap omdat onderzoekers wereldwijd data delen om het virus te bestrijden.
  • Desinfectie-drones, maaltijdbezorgrobots en massale temperatuurmetingen met 5G in besmette gebieden: in China experimenteren ze druk met technologische manieren om het nieuwe virus in te dammen. Ook zet het land op ongekende schaal massasurveillancetechnologie in om het coronavirus onder controle te krijgen.
  • In de VS worden ook surveillancemogelijkheden uitgebreid in de strijd met het virus, tot zorg van burgerrechten-advocaten. We zullen waarschijnlijk de komende tijd heel wat datahonger zien bij bedrijven en overheden die zullen inschatten dat burgers dat wel toelaten als er een virus te bestrijden is.

En alhoewel je over sommige technologische ontwikkelingen kunt discussieren of het een positief of negatief effect betreft, de uitbraak van het coronavirus heeft in ieder geval een onverwacht positief effect en dat is dat de uitstoot broeikasgassen in China drastisch is gedaald. Ik heb nog niet kunnen achterhalen hoe betrouwbaar deze cijfers zijn, maar inmiddels zijn er verschillende bronnen die deze ontwikkeling melden zoals vrt.be en daily mail:

De uitbraak van het coronavirus heeft dramatische gevolgen voor mens en organisaties, maar heeft onverwacht een aantal positieve bij-effecten. Naast de extra stimulans op het gebied van technologische ontwikkelingen, hoop ik oprecht dat de uitbraak van het virus een goede waarschuwing is om de wereldeconomie minder afhankelijk te maken, een positief effect heeft op de klimaatverandering en het resulteert in minder globalisering en meer loakle consumptie. We zullen het zien de komende periode, zeker is dat het een spannende periode wordt voor de mensheid!

Met dank aan Frank Smilda en Ed Sander voor het wijzen op relevante artikelen voor deze blog.

To be continued

29 reacties

Beantwoord

Beantwoord

De uitbraak van het coronavirus gaat Nederland economische groei kosten, zegt Hans de Boer, voorzitter van de werkgeversbond VNO-NCW vandaag in het praatprogramma WNL op Zondag. De werkgeversvoorzitter verwacht dat Europa in de nabije toekomst gaat werken aan een grotere economische autonomie, zodat effecten zoals die van de corona-uitbraak op de Europese economie worden afgezwakt.

https://nos.nl/artikel/2325277-hans-de-boer-vno-ncw-corona-hakt-in-op-economie.html

Beantwoord

Beantwoord

Beantwoord

Beantwoord

Nog iemand die ik kan aanraden om te volgen is Sander de Hosson:

Beantwoord

Beantwoord

Goede mathematische uitleg van de exponentiele of logarithmische groei van een virus-uitbraak (via Maarten Steinbuch):

Zie verder ook het werk van Nicholas A. Christakis en Albert-László Barabási:

Beantwoord

Beantwoord

Beantwoord

De Nederlandse media-aandacht (zowel online als offline) voor het coronavirus in beeld. De aandacht kwam zeer langzaam op gang (maand na de eerste internationale publicaties), maar explodeerde daarna met aantal pieken:

Beantwoord

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zegt niet alleen een epidemie maar ook een „infodemic” te bestrijden, een informatiestroom van epidemische proporties, die het vinden van de juiste informatie belemmert. Sociale media kondigden daarop maatregelen aan. Wie nu op Google, Facebook, Instagram, Twitter of TikTok op ‘coronavirus’ zoekt, krijgt een informatieblok met feiten en vaak ook links naar betrouwbare websites. Daarnaast beperken of verwijderen sociale mediabedrijven berichten die door factcheckers of gezondheidsorganisaties als onjuist zijn bestempeld. Facebook geeft zelfs onbeperkte gratis reclame weg aan de WHO om de ‘infodemic’ in te dammen (via: NRC).

Voorbeeld Twitter na zoeken op coronavirus:

Beantwoord

Beantwoord

Beantwoord

Beantwoord

Nieuwe cijfers van vandaag laten helaas zien dat we toch een vergelijkbaar patroon hebben als in Italie:

Zie ook:


https://www.worldometers.info/coronavirus/
http://nrg.cs.ucl.ac.uk/mjh/covid19/

Beantwoord

Beantwoord

Beantwoord

Beantwoord

Beantwoord

Beantwoord

Beantwoord

Terwijl de coronacrisis nog lang niet voorbij is, zien we al wel steeds meer post-coronascenario’s voorbij komen. Wat zijn de directe en indirecte gevolgen van deze ongekende wereldwijde pandemie? Via Frank Smilda werd ik gewezen op de mindmaps op basis van wetenschappelijke inzichten over de doorwerking van de angst en onzekerheid door Marnix Eysink Smeets.

De coronacrisis kent volgens Eysink Smeets goed beschouwd drie deelcrises. Een volksgezondheidscrisis, een psychologische crisis en een financieel- economische crisis. De drie deelcrises beïnvloeden elkaar. Bij het denken over interventies en scenario’s is het daarom zaak de drie deelcrises in hun onderlinge samenhang en interactie worden bezien.

Het is zaak de doorwerking van elk van de drie deelcrisis in samenhang met elkaar te zien. En te vooral denken in de effectketens die ontstaan: het ene effect lokt het volgende uit.

Vanuit eenzelfde manier van denken is er de afgelopen dagen van verschillende kanten op gewezen dat onze reactie op de corona-crisis disproportioneel is: de vervolgschade die door onze reacties en interventies uiteindelijk zal ontstaan zou vele malen groter zijn dan de schade die we daarmee op dit moment weten te voorkomen.

Vanuit een technisch-rationeel perspectief is daar veel voor te zeggen. Ook in onderzoek naar de SARS-epidemie van 2002/3 komt bijvoorbeeld naar voren dat de vervolgschade – in velerlei opzicht – veel groter was dan de schade die met interventies werd voorkomen.

In de coronacrisis zullen we bijvoorbeeld zien dat behandeling van mensen met ándere gezondheidsproblemen in het gedrang komt, met alle nare gevolgeffecten van dien. Door de financiële crisis die ons te wachten staat zal het aantal suïcides naar alle waarschijnlijkheid toenemen en dat de gezondheidszorg ook op langere termijn onder druk komt. En dan hebben we het alleen nog maar over keteneffecten op de volksgezondheid. Op tal van andere terreinen mogen dergelijke keteneffecten evenzeer verwacht worden.

Onze reactie is echter volstrekt begrijpelijk wanneer we die bezien vanuit psychologisch perspectief. Zoals ik eerder heb aangegeven leiden de specifieke kenmerken van de coronacrisis in eerste instantie per definitie tot disproportioneel reactie. Net als bij de SARS-epidemie, waar onderzoekers constateerden dat de veiligheidsbeleving van het publiek zelfs de sleutelfactor vormt in de beheersing van de epidemie én haar vervolgeffecten. Deze beïnvloedt immers niet alleen de mate waarin een succesvolle epidemiologische beheersing van de crisis mogelijk is, maar vormt ook de sleutelfactor bij de impact op de economie. Zij bepleitten zij dan ook om modellen te ontwikkelen waarin epidemiologische processen worden gepaard aan de economische, met de publieke risicoperceptie als centraal sleutelbegrip. Helaas heb ik dergelijke modellen tot op heden niet kunnen vinden.

Psychologisch gezien is het niet onze sterkste kant om een verlies op de korte termijn (waar we de consequenties al concreet kunnen zien) af te wegen tegen een (veel abstracter) verlies op de langere termijn. En dan gaat het hier ook nog om een duivels dilemma rond leven en dood. Daar op een verstandige manier mee omgaan is lastig als we óók nog eens vol zitten van emotie, angst en onzekerheid, zoals in deze fase nog het geval is. De publieke (on)veiligheidsbeleving weer een sleutelrol: we zullen waarschijnlijk alléén tot een rationelere afweging van de maatschappelijke schade op de korte en de lange termijn kunnen komen als die tot iets realistischere proporties is teruggeveerd.

Zoals hiervoor beschreven is gaat dat ‘terugveren’ gelukkig deels vanzelf, wat nog eens geholpen kan worden door vertrouwenwekkend leiderschap. Negatieve signal events – die onze emoties tussentijds weer hoog doen oplaaien – kunnen we daarom (ook) in dit licht niet gebruiken.

De hypothese van Marnix Eysink Smeets is dat de keuze van het kabinet om de capaciteit van de IC’s een belangrijk speerpunt te maken ook vanuit massapsychologisch oogpunt verstandig is. IC’s die de stroom patiënten niet meer aankunnen vormen immers niet alleen een humanitair drama op zichzelf. De apocalyptische beelden die we daarvan via de media ongetwijfeld tot ons zullen krijgen zullen onze risicoperceptie, ons veiligheidsgevoel weer een paar tikken achteruit geven. En daarmee de discussie over een ook voor de langere termijn verstandige koers in de weg staan. Het op orde brengen van de IC-capaciteit doet dus meer dan alleen dat: het zet de deur open naar een koers waarin de korte en lange termijnbelangen beter met elkaar in evenwicht worden gebracht.

Absolute aanrader om zijn continue updates te blijven volgen via:
https://marnixeysinksmeets.com

Klik om toegang te krijgen tot Eysink-Smeets-Mindmaps-maatschappelijke-doorwerking-angst-voor-corona-4.0.pdf

Beantwoord

Beantwoord

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Laatste blogs

Bekijk alle blogs (682)

Geplaatst op 1 jul. 2020

De toekomst van AI

Artificiële intelligentie (AI) lijkt één van de meest besproken, maar misschien wel minst begrepen technologieën van dit moment. Op welke […]

Lees Bericht: De toekomst van AI
Contact