Peter Paul Verbeek: Techniek maakt ons tot mens

Volgens techniekfilosoof Peter Paul Verbeek voeren we de verkeerde discussie over de huidige technologische ontwikkelingen als robotisering en AI. De vraag is nu meestal: willen we dit of willen we dit niet? “Maar dan doen we net alsof zo’n technologie los van ons staat. Alsof we er neutraal over kunnen oordelen”, zegt Verbeek in NRC. “Terwijl een technologie, zodra hij is bedacht, onderdeel van ons wordt. En onze moraal, en onze oordelen, gaat beïnvloeden.”

Verbeek staat een andere benadering voor. Een alternatief ethisch kader. Dat stelt niet de vraag: willen we dit wel of niet? Maar: wat is een goede manier van leven? Als je met dat idee het ontwerp en het gebruik van technologieën gaat begeleiden, heb je veel meer impact en controle, zegt Verbeek. “De kunst is om technologie niet te zien als een soort grote demon die zich tegenover ons plaatst en ons wil wegdrukken, maar als iets dat ons vormt tot wie we zijn.”

De Toekomst van de Verbeelding


Verbeelding is de motor van de kunst en wetenschap. Voor beide domeinen geldt: iets maken wat nog niet bestaat, iets verzinnen wat we nog niet weten, iets voorstellen wat ondenkbaar lijkt. Waar gaat die scheppende kracht van de verbeelding ons brengen? Is onze creativiteit in staat om wereldproblemen – klimaatverandering, armoede, sociale ongelijkheid – op te lossen? Of zijn intelligente technologische systemen straks de nieuwe creatieve denkers? Deze vragen stonden centraal in The Mind Live: De Toekomst van de Verbeelding, dat de Nederlandse Unesco Commissie, samen met VPRO en KNAW, gisteren organiseerde in de Leidse Schouwburg.

Naast inleiders als Koert van Mensvoort, Merlijn Twaalfhoven en Juliette Walma van der Molen, stond Robbert Dijkgraaf als keynote spreker op het programma. Dijkgraaf, directeur van het vermaarde Institute for Advanced Study in Princeton, was ook de presentator van de gelijknamige VPRO-serie The Mind of the Universe waarin hij de grenzen van onze kennis opzocht.

De videoregistratie van The Mind Live is terug te kijken via Facebookpagina van Unesco.
Lees verder

Brief aan de Mensheid


De Brief aan de Mensheid is geschreven door filosoof Koert van Mensvoort ter ere van de Dag van de Aarde. Met de brief roept hij de mens op om geen slaaf of slachtoffer van zijn eigen technologie te worden, maar om technologie in te zetten om onze menselijkheid te vergroten. In de hoop dat dit aanzet tot een nieuw perspectief op de rol van de mens op aarde.

De Brief aan de Mensheid is gericht aan alle 7 miljard mensen op aarde en wordt nu al in zevenentwintig talen over de wereld verspreid. Ontbreekt jouw taal nog? Voeg een vertaling toe. Of schrijf zelf jouw brief aan de mensheid en deel hem via de tag #lettertohumanity.

Hoe we langzaam oplossen in onze eigen filterbubbel

Mooie korte beschouwing van Elize Mul op Brainwash:

“Filterbubbels zorgen er voor dat je steeds verder vast komt te zitten in een ‘you-loop’, een statische en steeds smallere versie van jezelf.”

Elize de Mul heeft een achtergrond in Nieuwe Media en Digitale Cultuur en in Filosofie. Momenteel is ze als PhD-onderzoekster verbonden aan het eLaw instituut te Leiden, waar ze onderzoek doet naar de invloed van nieuwe technologieën op identiteit en privacy.

Hartmut Rosa: Leven in tijden van versnelling


De Duitse socioloog Hartmut Rosa is verbonden aan de Friedrich Schilleruniversiteit in Jena. De ‘onthaastingsgoeroe’, zoals hij in Duitsland bekend staat, levert kritiek op onze moderne tijdsbeleving: we ervaren een continue haast, technologische vernieuwingen zijn niet bij te houden, en de burn-out ligt op de loer. Rosa noemt deze versnelling totalitair – het overheerst ons leven en we raken steeds verder van onszelf verwijderd. Leven in tijden van versnelling biedt een uitweg uit deze vervreemdende versnelling. Rosa houdt in dit essay een pleidooi voor resonantie; een ervaring waarin de mens zelf geen actieve rol speelt, maar die hem overkomt. Een gevoel van verbondenheid met de wereld, een ervaring waarin de wereld op zichzelf zin heeft. Dit weekend de recensies over dit boek (dat al in 2013 in het Duits werd uitgebracht) gelezen in het Filosofie Magazine en FD. Volgens Hans Achterhuis, die eerder in de Volkskrant een recensies schreef, voegt het boek weinig toe aan de discussie over tijdsdruk en versnelling. Komende week het boek zelf maar eens lezen!

Recensies:

Kijktip: Westworld (2016)

Westworld is een Amerikaanse tv-serie die sinds 2 oktober 2016 uitgezonden wordt op de televisiezender HBO. De serie is gebaseerd op de gelijknamige film uit 1973 van Michael Crichton. De serie speelt zich af in het fictieve Westworld, een technologisch geavanceerd Western-themapark, dat volledig wordt bevolkt door synthetische androïden die “Hosts” worden genoemd. Deze komen tegemoet aan de wensen van de zwaar betalende bezoekers die “Nieuwkomers” (of ook “Gasten”) worden genoemd. De Nieuwkomers kunnen doen wat ze willen in het park, zonder angst voor vergelding van de Hosts. Het park kent honderd verschillende hosts, die elk hun eigen verhaallijnen uitspelen.

Westworld is één van de beste science fiction tv-series over kunstmatige intelligentie die ik heb gezien. Het scoort een 9,2 bij IMDb, 4 van de 5 sterren bij de Volksrant en is nu al genomineerd voor diverse awards. Absolute aanrader!

De lessen van Nassim Taleb voor het onderwijs

Nassim Nicholas Taleb (1960) is een Libanees-Amerikaanse auteur, wetenschapper en voormalig derivatenhandelaar. Zijn boeken The Black Swan en Antifragile hebben een filosofische inslag en draaien om de invloed van geluk en toeval in het algemeen en in de derivatenhandel in het bijzonder. Moet eerlijk bekennen dat ik inmiddels een aantal pogingen heb gedaan om zijn boeken te lezen. Met The Black Swan is dat gelukt, met Antifragile ben ik nog aan het worstelen. Taleb schrijft zoals hij denkt, het schiet alle kanten op en zijn verhaallijn is daardoor moeilijk te volgen. Maar zijn kernboodschap over zwarte zwanen en antifragiliteit is helder en een must voor iedereen om er over na te denken.

In oktober 2013 hield Taleb op uitnodiging van het Tilburgse Nexus-Instituut een lezing over zijn laatste boek ‘Antifragiel, Dingen die baat hebben bij wanorde’. Jos de Putter van De Correspondent deed daarvan kort videoverslag: De lessen van Nassim Taleb.

Aan de hand van hetgeen ik heb gelezen en het videoverslag, kom ik tot een aantal lessen van Nassim Taleb voor het onderwijs:
Lees verder

Informatiesystemen in de nieuwe netwerksamenleving

doxis-de-zwerm
Eind deze maand ben ik spreker op een medewerkersdag van Doxis, een dienstverlener gespecialiseerd in het structureren en ordenen van informatie. Een bedrijf met meer dan 100 medewerkers dat ruim 100 jaar bestaat. Een bijzondere prestatie in een wereld die continu in verandering is en waar de hoeveelheid informatie de laatste 100 jaar exponentieel is toegenomen. Een mogelijke verklaring voor het feit dat Doxis nog steeds succesvol is, is de continu aandacht voor die veranderende wereld.

Zo vroeg Doxis zich af welke invloed digitalisering heeft en zal hebben op ons werk en dagelijks leven. Samen met Filosofie Magazine en journalist/filosofe Ivana Ivkovic ging het afgelopen jaar op zoek naar antwoorden op deze vraag. De samenwerking is gestart vanuit het besef dat de veranderingen in de informatiemaatschappij veel verder gaan dan opslag van data in de cloud, of bestanden delen met collega’s. Digitale technologieën brengen een nieuwe manier van werken, organiseren, en zelfs een nieuwe manier van denken.
Lees verder

De filosofie over mens en technologie

Ontwikkelingen op het gebied van de robotica, neurowetenschappen en biotechnologie dwingen ons om de vraag te stellen wat eigenlijk nog het verschil is tussen mens en robot, tussen evolutie en innovatie, tussen natuurlijk en kunstmatig leven. Terwijl de evolutie ooit bestond uit natuurlijke selectie, betreden we het tijdperk van kunstmatige selectie. Mogen we hiermee planten, dieren en mensen ‘verbeteren’? Wie we zijn en wat we willen worden, is meer dan ooit een open vraag, een opgave. Nietzsche noemde de mens een ‘eeuwig toekomstige’, altijd bezig het leven zelf vorm te geven. In zijn boek “Also sprach Zarathustra” stelt Nietzsche dat de mens van nu slechts een schakel is, een ontwikkelingsfase tussen een dier en de übermensch die we eigenlijk bedoeld zijn te worden.

Ook dit jaar weer veel aandacht voor de toenemende samensmelting van mens en technologie. In het voorjaar zond de VPRO de documentaire De volmaakte mens uit, een zesdelige serie waarin schrijver en columnist Bas Heijne op zoek ging naar de toekomst van ons soort. En eind oktober lanceerde Koert van Mensvoort, sinds kort mijn collega in de Raad van Toezicht van de VPRO, tijdens de Dutch Design Week de nieuwe natuurbeweging Next Nature Network. Een natuurbeweging die niet terugkijkt en alles wil houden zoals het was, maar die vooruit kijkt en nadenkt over hoe design en technologie op positieve manier mens en natuur kan beinvloeden.

Ter voorbereiding op mijn colleges digitaal leiderschap het komend jaar, ging ik de afgelopen dagen op zoek naar filosofische beschouwingen over mens en technologie. In Nederland komen we dan al snel uit op filosofen als Peter-Paul Verbeek, Jos de Mul, Hans Schnitzler en Joke Hermsen. Voor de liefhebber een overzicht van hun meest recente lezingen (suggesties zijn uiteraard welkom).
Lees verder

De Berlijnse Sleutel en andere lessen van een liefhebber van wetenschap en techniek

De Berlijnse SleutelAfgelopen week zijn we voor het derde jaar gestart met de post-academische leergang Digitaal Leiderschap van AOG School of Management. Een leergang waarbij de deelnemers kennis en vaardigheden leren om een visie te vormen op de digitale ontwikkelingen en deze weten te vertalen naar een strategie voor hun eigen organisatie. De eerste modulen van de leergang zijn voor de deelnemers vaak verwarrend. Het gaat dan over onderwerpen als netwerktheorie, filosofie of macro economie. Onderwerpen die ogenschijnlijk weinig te maken hebben met digitalisering. Pas na enkele modulen vallen de puzzelstukjes in elkaar en wordt het duidelijk dat deze onderwerpen juist van cruciaal belang zijn voor goed digitaal leiderschap.
Lees verder