De publicatie van het boek Handel als wapen van Steven Brakman, Tristan Kohl en Charles van Marrewijk deze week valt midden in een periode waarin geopolitiek en economie steeds openlijker door elkaar lopen. In de Verenigde Staten wordt handel onder president Trump bewust ingezet als drukmiddel. Importheffingen, sancties en het dreigen met het afsluiten van markttoegang zijn geen uitzonderingen meer, maar onderdeel van het beleid.
Het boek Handel als wapen laat zien dat deze strategie niet zonder gevolgen blijft, ook niet voor de VS zelf. Hogere heffingen maken producten duurder, verstoren productieketens en zorgen voor onzekerheid bij bedrijven. Andere landen reageren vrijwel altijd met tegenmaatregelen, waardoor juist Amerikaanse exportsectoren worden geraakt. Op termijn verschuift handel bovendien: bedrijven en landen zoeken hun weg buiten de VS om. Handel als wapen levert misschien kortetermijnmacht op, maar ondergraaft stap voor stap de eigen economische positie.
Voor Europa is dit een belangrijke les. De Verenigde Staten zijn goed voor ongeveer 15 procent van de wereldhandel. Dat is aanzienlijk, maar het betekent ook dat het overgrote deel van de wereldhandel elders plaatsvindt. De boodschap die de auteurs impliciet meegeven is dat je het handelsbeleid niet volledig moet laten bepalen door één partner. Vasthouden aan gezamenlijke spelregels blijft belangrijk, juist omdat die kleinere en middelgrote economieën beschermen tegen pure machtspolitiek. Tegelijk vraagt de realiteit om spreiding: sterker inzetten op andere regio’s, zeker daar waar economie en bevolking groeien, zoals in Afrika en delen van Azië.
Steven Brakman was gastdocent in de leergang leiderschap bij digitale transformatie die ik als kerndocent begeleidde bij AOG School of Management van 2013 tot en met 2020. Toen nam hij ons al mee in de rol van technologie in globalisering en de gevolgen daarvan voor handel. Dat perspectief is in Handel als wapen duidelijk doorontwikkeld. Digitale technologie, productieketens en geopolitiek zijn steeds nauwer met elkaar verweven geraakt en daardoor is handel kwetsbaarder en strategischer geworden.
De auteurs maken in Handel als wapen ook duidelijk dat open handel alleen houdbaar is als de nadelen serieus worden genomen. Niet iedereen profiteert automatisch en sommige regio’s en sectoren betalen een hogere prijs. Minder handel is volgens hen niet de oplossing, maar beter georganiseerde handel wel, met aandacht voor kwetsbare groepen en met een scherp oog voor afhankelijkheden die risico’s kunnen worden.
Wie denkt te winnen door handel als drukmiddel te gebruiken, komt zichzelf vroeg of laat tegen. Voor Europa ligt de uitdaging erin om niet mee te gaan in escalatie, maar koers te houden: regels overeind houden, partners spreiden en de eigen economie weerbaar maken. Nu maar hopen dat het boek ook door politici en beleidsmakers wordt gelezen.
Bronnen
- Brakman, S., Kohl, T. en Van Marrewijk, C. (2026). Handel als wapen. Querido Facto.
- Jongsma, M. (2026). Eigenlijk zou je de VS gewoon een tijdje buiten de WTO moeten plaatsen. Het Financieele Dagblad.
- De Nederlandsche Bank. (2026). De geheime oorlog achter de handel. De Nieuwe Schatkamer.
