Capra beschrijft hoe hij als jonge fysicus parallellen begon te herkennen tussen inzichten uit de moderne natuurkunde en oosterse filosofische tradities zoals het boeddhisme, hindoeïsme en taoïsme. In The Tao of Physics werkte hij deze overeenkomsten systematisch uit door kernconcepten uit de relativiteitstheorie en de kwantummechanica te vergelijken met ideeën over dynamiek, verandering en onderlinge afhankelijkheid uit deze tradities. Het boek laat zien dat de moderne fysica de werkelijkheid niet langer beschrijft als een verzameling vaste objecten, maar als een netwerk van relaties en processen. Een persoonlijke ervaring in de natuur bevestigde voor Capra dat deze inzichten niet alleen theoretisch, maar ook ervaringsmatig betekenisvol kunnen zijn.

In het gesprek gaat Capra in op de vraag of latere ontwikkelingen in de fysica zijn oorspronkelijke ideeën hebben ondermijnd. Hij stelt dat dit niet het geval is en wijst op begrippen als quantumverstrengeling, die het beeld van een diep verbonden werkelijkheid verder hebben versterkt. Tegelijk benadrukt hij dat The Tao of Physics niet bedoeld was als een natuurkundig leerboek, maar als een verkenning van de manier waarop verschillende kennistradities met vergelijkbare vragen omgaan.

Vanaf de jaren tachtig verschoof Capra’s aandacht naar de levenswetenschappen. Hij ontwikkelde wat hij de Systems view of life noemt, een kader waarin biologische, cognitieve, sociale en ecologische processen als samenhangende aspecten van leven worden begrepen. Bewustzijn ziet hij daarbij niet als iets dat losstaat van materie, maar als een verschijnsel dat voortkomt uit levende organisatie en uit interactie met de omgeving.

Deze visie heeft ook gevolgen voor hoe Capra kijkt naar technologie en kunstmatige intelligentie. Hij maakt een duidelijk onderscheid tussen berekenende systemen en wat hij levende intelligentie noemt, een belichaamde, contextgevoelige vorm van kennen die eigen is aan levende organismen. Technologie kan volgens hem zinvol zijn, maar alleen wanneer zij bijdraagt aan menselijk en ecologisch welzijn.

Tot slot reflecteert Capra op de maatschappelijke betekenis van zijn werk. Hij herhaalt zijn overtuiging dat het dominante mechanistische wereldbeeld onvoldoende aansluit bij de onderlinge verbondenheid die we in de natuur waarnemen. Ecologische problemen en sociale spanningen ziet hij als tekenen dat andere waarden en vormen van organisatie nodig zijn. Oosterse tradities kunnen daarbij inspiratie bieden, niet als blauwdruk maar als bron van inzichten over relatie, evenwicht en verantwoordelijkheid.

Op hoge leeftijd is Capra minder actief als spreker, maar via zijn online cursussen blijft hij betrokken bij een internationale gemeenschap die systeemdenken toepast op vraagstukken rond duurzaamheid, onderwijs en sociale verandering. Het webinar maakt duidelijk dat The Tao of Physics niet alleen een boek over natuurkunde was, maar het begin van een bredere zoektocht naar samenhang tussen wetenschap, ervaring en de manier waarop mensen samenleven.

Bronnen

• Capra, F. (1975/2010). The Tao of Physics: An Exploration of the Parallels between Modern Physics and Eastern Mysticism (jubileumeditie). Boston, MA: Shambhala Publications.
• Capra, F. (1982). The Turning Point: Science, Society, and the Rising Culture. New York, NY: Simon & Schuster.
• Capra, F. (1996). The Web of Life: A New Scientific Understanding of Living Systems. New York, NY: Anchor Books.
• Capra, F., & Luisi, P. L. (2014). The Systems View of Life: A Unifying Vision. Cambridge: Cambridge University Press.
• Fritjof Capra ~ The Tao of Physics, Webinar georganiseerd door Banyen Books & Sound, online event op 24 september 2025.