In zijn TED-talk How to stop AI from killing your critical thinking schetst Advait Sarkar een herkenbaar beeld van het moderne kenniswerk. E-mails worden samengevat, teksten geschreven, analyses uitgevoerd en presentaties gebouwd met behulp van AI. Wat begon als een handig hulpmiddel, mondt steeds vaker uit in een nieuwe rol voor de kenniswerker: die van beoordelaar van door AI gegenereerde inhoud. Sarkar gebruikt dit alledaagse beeld om een bredere en urgentere vraag te stellen: wat gebeurt er met menselijk denken, leren en oordeelsvermogen wanneer AI structureel een tussenlaag vormt tussen mensen en hun werk?
Deze vraag sluit aan bij het deze week gepubliceerde Microsoft New Future of Work Report 2025 dat laat zien dat AI inmiddels diep is doorgedrongen in organisaties en dat de grootste uitdaging daarbij niet technisch is, maar vooral menselijk en organisatorisch.
Volgens Advait Sarkar zijn we beland in wat hij de “age of outsourced reason” noemt. Kenniswerkers werken steeds minder direct met ideeën, data en teksten en steeds meer met door AI gefilterde representaties daarvan. In zijn woorden zijn we “intellectuele toeristen in ons eigen werk”: we bezoeken ideeën, maar wonen er niet meer in.
Zijn betoog maakt duidelijk dat deze manier van werken gevolgen kan hebben voor meerdere aspecten van menselijk denken. Onderzoek suggereert dat AI-ondersteuning op individueel niveau vaak als creativiteitsverhogend wordt ervaren, terwijl groepen die met AI werken gezamenlijk minder uiteenlopende ideeën produceren. Het resultaat is een vorm van eenvormigheid waarin steeds dezelfde suggesties circuleren. Dit beeld sluit aan bij bevindingen uit het New Future of Work Report 2025, dat waarschuwt voor “workslop”: snel geproduceerde, overtuigend klinkende output met beperkte inhoudelijke scherpte.
Ook kritisch denken kan onder druk komen te staan. Sarkar verwijst naar surveys waarin kenniswerkers aangeven minder moeite te doen om AI-output te evalueren dan wanneer zij zelf werken. Dit effect is sterker wanneer mensen veel vertrouwen hebben in AI en minder in hun eigen oordeel. Het Microsoft-rapport herkent dit patroon en laat zien dat individuele tijdsbesparing, gemiddeld zo’n veertig tot zestig minuten per dag, zich niet automatisch vertaalt naar betere besluiten op team- of organisatieniveau.
Daarnaast wijst Sarkar op effecten op geheugen en leren. Mensen herinneren zich minder van teksten die grotendeels door AI zijn geschreven en begrijpen minder van documenten die zij alleen in samenvatting lezen. Dit kan volgens hem het vermogen ondermijnen om complexe problemen aan te pakken, juist omdat alledaagse taken belangrijke oefenmomenten zijn voor denken en herinneren.
Sarkars betoog is nadrukkelijk geen pleidooi tegen AI. Zijn kernpunt is dat het probleem niet zit in het gebruik van AI, maar in het dominante ontwerpmodel. AI wordt vooral ingezet als assistent die antwoorden geeft en werk uit handen neemt. Dat maakt werk sneller, maar niet noodzakelijk beter.
Daartegenover stelt hij het idee van AI als tool for thought. In die rol moet AI niet denken vervangen, maar denken stimuleren. In zijn onderzoekswerk bij Microsoft Research laat hij zien hoe dit er concreet uit kan zien: systemen die mensen aanzetten tot lezen, annoteren en structureren, die kritische provocations geven in plaats van kant-en-klare suggesties, en die reflectie en geheugen ondersteunen in plaats van omzeilen.
Deze ontwerpprincipes sluiten aan bij de aanbevelingen in het New Future of Work Report 2025, waarin AI wordt gepositioneerd als een sociaal-technische infrastructuur. Het rapport benadrukt dat effectieve inzet van AI vraagt om participatief ontwerp, duidelijke afspraken over verantwoordelijkheid en bewuste keuzes over waar menselijke beoordeling noodzakelijk blijft.
De kernboodschap van Sarkars TED-talk is dat efficiëntie niet het juiste uitgangspunt is voor de toekomst van werk. Denken is geen probleem dat moet worden opgelost, maar een vermogen dat moet worden onderhouden. Wanneer AI structureel het denkwerk overneemt, neemt het risico toe dat creativiteit, kritisch oordeel en leervermogen geleidelijk afnemen. Dat vraagt om een andere omgang met AI: niet als vervanger van menselijke oordeelsvorming, maar als instrument dat denken verdiept en zichtbaar maakt.
Sarkar sluit af met een fundamentele vraag: willen we hulpmiddelen die voor ons denken, of hulpmiddelen die ons helpen beter te denken?
Bronnen:
- Sarkar, A. (2025). How to stop AI from killing your critical thinking [TED Talk]. Microsoft Research.
- Butler, J., Jaffe, S., Janßen, R., Baym, N., Hecht, B., Hofman, J., Rintel, S., Sarrafzadeh, B., Sellen, A., Vorvoreanu, M., & Teevan, J. (Eds.). (2025). Microsoft New Future of Work Report 2025. Microsoft Research Tech Report MSR-TR-2025-58.
