Da Empoli vertrekt vanuit zijn observatie dat de liberale democratie haar greep verliest op de werkelijkheid. Hij was erbij toen wereldleiders vertrouwelijke briefings kregen over geopolitieke en technologische veranderingen die ze zelf nauwelijks begrepen. Die ervaring omschrijft hij als “de blik van een Azteek die Cortés aan wal ziet komen”. Zijn essay probeert te begrijpen waarom macht vandaag niet meer rationeel of moreel is, maar chaotisch en technologisch.

In zijn analyse grijpt Da Empoli terug op Niccolò Machiavelli en de familie Borgia, die in de Italiaanse renaissance (eind 15e, begin 16e eeuw) de kunst van de macht heruitvonden. Cesare Borgia, zoon van paus Alexander VI, was het prototype van de moderne machthebber: meedogenloos, pragmatisch, strategisch. Machiavelli schreef Il Principe (1513) deels over hem. De Borgia’s regeerden met snelheid, list en angst, principes die volgens Da Empoli opnieuw actueel zijn. De moderne “borgianen” zijn autocraten, oligarchen en technocraten die chaos niet bestrijden, maar benutten.

De logica van macht verschuift
In Florence, maart 2012 beschrijft Da Empoli hoe technologische innovatie opnieuw het machtsevenwicht verstoort, zoals artillerie dat in de renaissance deed. In de moderne wereld is aanvallen goedkoper dan verdedigen. Een drone van tweehonderd dollar kan een raket van miljoenen ontregelen. Een enkele hacker kan een heel land platleggen. Macht draait niet langer om wie de sterkste verdediging heeft, maar om wie het slimste de technologie inzet. Daardoor is de wereld structureel instabiel geworden: kleine spelers kunnen grote machten ontwrichten. Volgens Da Empoli is dat niet alleen een militair probleem, maar ook een moreel keerpunt: wie technologie beheerst, hoeft geen verantwoordelijkheid meer af te leggen.

In New York, september 2024 portretteert hij Nayib Bukele, de zelfverklaarde “coolste dictator op aarde”, die via X (voorheen Twitter) en TikTok rechtstreeks regeert over zijn volk. Toen hij in 2019 aantrad, was El Salvador het gewelddadigste land ter wereld. Zijn antwoord: een oorlog tegen bendes die meer deed denken aan reality-tv dan aan beleid. Na de afkondiging van de noodtoestand liet hij tienduizenden mensen oppakken – tachtigduizend in totaal – op basis van tattoos die verwezen naar bendesymboliek. Da Empoli beschrijft hoe de president vervolgens propagandavideo’s verspreidde van kaalgeschoren gevangenen in onderbroek, “tussen gayporno en The Hunger Games in”, die miljoenen keren werden bekeken. Het resultaat is verbluffend: het moordcijfer daalde met een factor tien, en El Salvador werd volgens officiële cijfers “het veiligste land van het westelijk halfrond”. Bukele verdedigt zich op het VN-podium met de zin: “Sommigen zeggen dat wij duizenden mensen hebben opgesloten, maar de waarheid is dat we miljoenen hebben bevrijd.” Een formulering die Da Empoli’s observator, de Franse speechwriter Baptiste Rossi, doet rechtop gaan zitten — een meesterlijke frase, briljant en gevaarlijk tegelijk.

In Washington, november 2024 keert Donald Trump terug in het Witte Huis en maakt van deze logica zijn handelsmerk. Trumps triomfantelijke comeback begroet hij met een lach en de woorden: “Hahaha, I’m back!” Wat acht jaar eerder nog een experiment leek, is nu een mondiaal model geworden. Trump neemt ideeën over van autoritaire leiders als Bukele in El Salvador en Milei in Argentinië: geweld als politiek spektakel, deregulering als revolutionair gebaar. Zijn plan voor een “dag zonder regels” – een gewelddadige purge om orde te herstellen – en de metafoor van de “kettingzaag” om de overheid te ontmantelen, symboliseren het nieuwe credo van de macht: actie zonder rem, chaos als methode.
In Chicago, november 2017, laat Da Empoli zien hoe anders dat is bij de progressieve elite. Tijdens het inaugurele diner van de Obama Foundation lijkt men vooral met zichzelf bezig, terwijl buiten de muren van het congrescentrum de wereld verandert. Silicon Valley manipuleert verkiezingen, terwijl de liberalen praten over “inclusie” en “verhalen delen”. Da Empoli ziet daarin de tragiek van het Westen: moreel zelfvertrouwen zonder strategisch instinct.

In Parijs, september 1931 verwijst Da Empoli naar Curzio Malaparte’s Techniek van de staatsgreep. Malaparte zag al in 1917 dat macht niet langer door massa’s wordt veroverd, maar door technici die de infrastructuur beheersen — toen elektriciteit en telegraaf, nu data en netwerken. Vandaag zijn Sam Altman (OpenAI), Demis Hassabis (DeepMind) en Elon Musk de nieuwe machtsveroveraars. Ze grijpen niet naar politieke instellingen, maar naar de infrastructuur waarop politiek rust: informatie, communicatie, gedrag.

In Rome, oktober 1998 en Lissabon, mei 2023 volgt Da Empoli de denklijn van Henry Kissinger, de laatste diplomaat die macht nog als strategie begreep. Tijdens een conferentie in 2015 zag Kissinger een demonstratie van DeepMind en begreep plots de reikwijdte van AI: “Voor het eerst verliest menselijke kennis haar persoonlijke karakter. Individuen worden data.” AI is, schrijft Da Empoli, geen neutraal hulpmiddel maar een “autoritaire intelligentie” — een systeem dat beslissingen neemt zonder uitleg, zonder verantwoording.

Da Empoli ziet hoe wereldleiders, CEO’s en militairen luisteren naar Altman en Hassabis en langzaam beseffen dat ze de controle kwijt zijn. De technologen spreken over toekomst en vooruitgang, maar hun publiek hoort iets anders: het einde van menselijk gezag. “Om het rijk van AI te laten komen,” schrijft Da Empoli, “moeten we kennis vervangen door geloof.” De elites, ooit de beheerders van orde, worden zelf toeschouwers van een nieuwe, postmenselijke macht.

In zijn laatste hoofdstuk Lieusaint, december 2024 verteld hij het verhaal van Michel Bisson die als burgemeester van een voorstad van Parijs vecht tegen Waze, de navigatie-app die het verkeer door zijn woonwijken stuurt. Hij probeert het algoritme te slim af te zijn met verkeerslichten en nieuwe routes, maar ontdekt dat Waze onbereikbaar is — geen kantoor, geen contactpersoon, alleen “het gegons van verre stemmen uit het Kasteel”. Zijn strijd symboliseert de kern van Da Empoli’s betoog: politieke macht wordt uitgehold door systemen die niet aanspreekbaar zijn, niet verkozen en niet te corrigeren.

Conclusie en reflectie
De democratie is niet verslagen door dictators, maar uitgehold door haar eigen geloof in efficiëntie en technologie. De 20e eeuw draaide om de verhouding tussen staat en markt; de 21e eeuw draait om de verhouding tussen mens en machine. We leven in een wereld waarin de aanval goedkoper is dan verdediging. In die wereld loont wanorde meer dan orde.

Da Empoli’s conclusie is dat macht fundamenteel is verandert. AI en data hebben niet alleen de wereld versneld, maar ook verantwoordelijkheid uitgehold. Democratie regeert nog, maar bestuurt niets meer.

De strijd van burgemeester Bisson tegen Waze laat goed zien dat de toekomst niet wordt beslist door grote oorlogen, maar door talloze kleine overgaven: elke keer dat we een algoritme laten kiezen in plaats van zelf te oordelen. Da Empoli’s analyse is een wake-upcall. Macht is opnieuw van gedaante veranderd en de vraag is niet hoe we dat kunnen stoppen, maar of we nog weten wat menselijke macht eigenlijk betekent. “Het uur van de wolven,” schrijft hij, “is het moment vlak voor de dageraad. Maar misschien is er deze keer geen dageraad meer, alleen een eeuwig blauw scherm.”

Verder lezen, luisteren of kijken:

• Buitenhof. (2025, 1 juni). Aflevering 1 juni 2025. VPRO.
• Da Empoli, G. (2025). Het uur van de wolven (vert. H.E. van Riemsdijk). Amsterdam: Atals Contact.
• De liberale fluisteraar. (2025, 30 april). De Groene Amsterdammer.
• Het uur van de wolven legt de wereld van de grootste machthebbers bloot. (2025, 15 mei). De Nieuws BV.
• Ons boekenpanel over “Het uur van de wolven” (2025, 30 september). Eva.
• Schrijver Giuliano da Empoli: ‘Trump weet: besluitvorming zonder afweging is echte macht’. (2025, 8 mei). Het Financieele Dagblad (FD).
• Giuliano da Empoli: de big tech wolven vreten je op. (2025, 3 augustus). Netkwesties.
• Impulsiviteit, wreedheid en bruut machtsvertoon: volgens Giuliano da Empoli is dit het nieuwe normaal. (2025, 5 juni). NRC.