Gisterochtend was huisarts en columnist Danka Stuijver te gast bij WNL op Zondag om te spreken over haar boek ‘Dit kost ons de zorg.’ Het gesprek met Rick Nieman begon met een persoonlijke ervaring die ook de opening van haar boek vormt: een oudere vrouw die zij tijdens een weekenddienst doorverwees naar de spoedeisende hulp en die daar acht uur later nog steeds lag te wachten. Een arts noemde haar een “hete aardappel”: een patiënt die moeilijk kan worden doorgeplaatst omdat er geen plek is in de thuiszorg of het verpleeghuis, en van wie iedereen de handen aftrekt. Voor Stuijver is dit een pijnlijk voorbeeld van een systeem waarin niemand de regie neemt en zorgverleners soms juist afstand doen van de meest kwetsbare patiënten.
Volgens Stuijver kampt de zorg niet alleen met een capaciteitsprobleem, maar vooral met een prioriteitenprobleem. Ze schetst hoe gezonde mensen met planbare ingrepen, ook wel “klapdeurpatiënten” genoemd, snel geholpen worden, terwijl “draaideurpatiënten” met psychische of chronische klachten vastlopen in een gefragmenteerd systeem. Instellingen worden beloond voor voorspelbare productie, niet voor het oplossen van complexe zorgvragen. Dat leidt tot situaties waarin dure behandelingen zonder veel discussie doorgang vinden, zoals bij een 88-jarige patiënt met longkanker, terwijl een meisje met een eetstoornis maanden moet wachten omdat het budget op is.
Stuijver wijst ook op de rol van “diagnose-expansie”: het steeds verder oprekken van normaalwaarden, waardoor gezonde mensen sneller patiënt worden en de zorgvraag groeit. Tegelijkertijd benadrukt ze dat slechts tien procent van onze gezondheid door zorg wordt bepaald, terwijl negentig procent samenhangt met zaken als huisvesting, leefstijl en sociale omgeving. Daarmee verlegt ze de discussie van “meer zorg leveren” naar “gezondheid organiseren”.
Het gesprek maakte duidelijk dat de zorg alleen houdbaar blijft als er bewuste keuzes worden gemaakt. Stuijver is genuanceerd over marktwerking: bij planbare zorg kan concurrentie efficiëntie bevorderen, maar bij spoedzorg en complexe ggz leidt de nadruk op kosten-baten tot sluiting van afdelingen en het verdwijnen van cruciale capaciteit. Ze pleit daarom voor een brede maatschappelijke dialoog over welke zorg we wel en niet willen bieden, voor transparantie over kosten en effecten, en voor een bekostiging die complexe en langdurige zorg recht doet.
Wat het boek wat mij betreft extra interessant maakt, is dat het indirect een oproep doet tot digitale transformatie in plaats van louter digitalisering. Stuijver laat zien dat de zorg nu vooral bezig is met het digitaliseren van bestaande processen (e-consulten, apps, AI-pilots) zonder dat dit de onderliggende prikkels en structuren verandert. Door de transformatiebril bekeken wordt duidelijk dat haar pleidooi voor eenvoudige interoperabiliteit, betere data-uitwisseling en een herijking van publieke gezondheidsdoelen juist vraagt om een fundamentele herontwerpslag. Technologie wordt daarmee geen doel op zich, maar een hefboom om samenwerking, preventie en passende zorg te organiseren.
Het boek ‘Dit kost ons de zorg‘ is een uitnodiging om de zorg opnieuw vorm te geven, met prioriteiten die recht doen aan menselijkheid en gezondheid in plaats van productie. Boek inmiddels gekocht en ligt op de stapel om te lezen!
Verder lezen, luisteren en kijken:
3 reacties
Zie ook mijn LinkedIn-bericht:
https://www.linkedin.com/posts/mderksen_transformatie-zorg-activity-7375764332829110272-qht0
Dank Marco, dat je hier nu helder het verschil tussen digitalisering en digitale transformatie naar boven haalt als indirecte waarneming voor de zorgproblematiek. Ik vraag me in dat verband al een tijdje af, of die veel-bejubelde Nationale Digitaliseringsstrategie (NDS) ook niet veel te veel de bestaande processen in beleidsvorming en uitvoering en de daarbij behorende wet- en regelgeving ongemoeid laat. Idem bij de pleidooien voor een Minister van Digitale Zaken: moeten we niet in plaats daarvan streven naar een Minister voor Digitale Transformatie en/of een Nationale Digitale Transformatiestrategie?
Graag gedaan en ik denk dat je gelijk hebt dat de NDS nog te veel inzet op het oude paradigma terwijl we in veel opgaven naar een nieuw paradigma moeten.