Nate Hagens stelt dat onze economische modellen kapitaal en arbeid centraal stellen, maar de primaire rol van energie grotendeels negeren. Dit noemt hij “energieblindheid”: de onzichtbaarheid van de fysieke basis van ons technosociale bouwwerk, bestaande uit energie en materialen. Energie is volgens Hagens geen gewone productiefactor naast arbeid en kapitaal, maar een voorwaarde-scheppend substraat: zonder energie is er geen arbeid, geen technologie en geen groei mogelijk.

In zijn analyse bestaat er op mondiaal niveau een zeer sterke relatie tussen energieverbruik en bruto binnenlands product: de koppeling is sinds de industriële revolutie vrijwel lineair, met een correlatie van rond de 99 procent. Efficiëntieverbeteringen hebben de energie-intensiteit per eenheid BBP in sommige landen verlaagd, maar dat effect wordt op wereldschaal grotendeels tenietgedaan doordat economische groei leidt tot een absolute toename van energieverbruik. Hagens illustreert dit met het voorbeeld dat één vat olie evenveel energie levert als vijf jaar menselijke arbeid. De wereld gebruikt jaarlijks honderd miljard vaten olie-equivalent, wat neerkomt op een ‘fossiel leger’ van honderden menselijke arbeidsequivalenten per persoon.

Hij waarschuwt dat efficiëntieverbeteringen niet vanzelf leiden tot minder energiegebruik, door wat bekendstaat als de Jevons paradox. Deze houdt in dat technologische vooruitgang die processen efficiënter maakt, vaak juist leidt tot meer gebruik van die technologie of de vrijkomende middelen, waardoor het totale energieverbruik stijgt. Een efficiëntere stoommachine in de 19e eeuw leidde bijvoorbeeld tot goedkopere productie en meer toepassing van stoomkracht, wat het kolenverbruik vergrootte in plaats van verminderde. Volgens Hagens is dit mechanisme nog steeds actief: energiebesparing binnen een op BBP-groeigericht systeem resulteert vrijwel altijd in extra economische activiteit en dus in een hoger totaal energieverbruik.

Hagens stelt dat er geen eenvoudige technologische uitweg is. Hernieuwbare energiebronnen zijn afhankelijk van fossiele energie voor productie, hebben een lagere energiedichtheid en leveren vooral elektriciteit, terwijl veel toepassingen vloeibare brandstoffen en grondstoffen vereisen. Zelfs als alle auto’s elektrisch worden, blijft olie nodig voor de overige 60 procent van het olievat dat wordt gebruikt voor producten als kunststoffen, asfalt en chemicaliën.

Hij verwacht geen vrijwillige krimp van energie- en materiaalgebruik. De noodzakelijke verandering, die hij The Great Simplification noemt, zal waarschijnlijk worden afgedwongen door fysieke en financiële grenzen. Om een gecontroleerde aanpassing mogelijk te maken, pleit hij voor prijsmechanismen die de volledige kosten van energie en materialen weerspiegelen en voor een verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op niet-hernieuwbare inputs. Daarnaast ziet hij een culturele heroriëntatie nodig, waarbij welzijn en gemeenschapszin belangrijker worden dan materiële consumptie.