Mijn eerste bewuste kennismaking met het begrip regeneratie kwam via de documentaire The Biggest Little Farm (2019). Het idee dat een verwaarloosd stuk land kon veranderen in een levend ecosysteem, inspireerde me destijds. Daarna begon ik steeds meer aandacht voor het onderwerp te hebben, via lezingen, artikelen en gesprekken. In de uitwerking van een essay over de rol van kunstmatige intelligentie (AI) in de energietransitie dat ik aan het schrijven ben, verdiepte ik me er verder in en kreeg ik via reacties op LinkedIn nieuwe bronnen aangereikt.
Het is duidelijk dat regeneratie veel meer is dan duurzaamheid. Waar duurzaamheid vooral gaat over verantwoorde omgang met de natuurlijke leefomgeving en het beperken van schade, richt regeneratie, of regeneratieve processen, zich op het actief herstellen en versterken van natuurlijke, sociale en economische systemen.
Oorsprong van regeneratie
Het idee is niet nieuw. Regeneratieve processen hebben hun wortels in eeuwenoude kennis, vaak afkomstig uit inheemse landbouwtradities van bijvoorbeeld de Maori of Inuit, en kregen in de jaren zeventig en tachtig een moderne vorm door vernieuwers als Robert Rodale (Rodale Institute) en Allan Savory (Savory Institute). Het uitgangspunt is dat systemen zo worden ontworpen dat ze zichzelf kunnen herstellen en verbeteren. Dat kan gaan om landbouwpraktijken die de bodemvruchtbaarheid vergroten, stedelijke projecten die natuur en gemeenschap versterken, of medische technologieën die weefsels en organen herstellen. Regeneratie is daarmee geen sectorale trend, maar een ontwerpprincipe dat sectoroverstijgend kan worden toegepast.
Voorbeelden uit de Nederlandse praktijk
In Nederland groeit de aandacht voor regeneratieve toepassingen. In de landbouw werkt het Re-Ge-NL-programma eraan om in 2030 duizend boeren volledig regeneratief te laten werken en tienduizend boeren en adviseurs op te leiden (Nationaal Groeifonds, 2025). Boerderijen als Erve Kiekebos combineren voedselproductie met natuurherstel. Stichting Lenteland ontwikkelt gemeenschapsboerderijen, en onderzoek van Wageningen University & Research (WUR) laat zien welke landbouwpraktijken het meest worden toegepast (CRKLS, 2024).
Ook in de geneeskunde zijn grote stappen gezet. Nederland behoort tot de internationale top in regeneratieve geneeskunde, met initiatieven als het biofabrication-centrum van UMC Utrecht en het DRIVE-RM-consortium, dat zich richt op nieuwe behandelmethoden met levende cellen (Hubrecht Instituut, 2024).
In de energiesector worden regeneratieve principes toegepast in projecten die duurzame opwekking combineren met ecologisch herstel, zoals het Agri-PV-project in Nederweert (European Energy Nederland, 2025). Daarnaast onderzoeken bedrijven nieuwe manieren om industriële warmte op te slaan of energie uit zon en wind flexibeler in te zetten.
De rol van AI: van hulpmiddel naar regeneratieve intelligentie
Tot nu toe wordt AI vaak gezien als versneller van regeneratieve processen: technologie die bodemcondities analyseert met satellietbeelden (EuroCC Nederland, 2025), langetermijnscenario’s simuleert (Wageningen University & Research, 2025), realtime beslissingen mogelijk maakt via sensornetwerken, of in de energietransitie bepaalt wanneer windturbines tijdelijk stilgezet worden tijdens vogeltrek (Derksen, 2025).
Het rapport Een ontdekkingstocht naar regeneratieve intelligentie van Pepping, Duivestein en Van Doorn (ViNT), plaatst AI echter in een breder kader. Daarin vormt kunstmatige intelligentie (AI) samen met menselijke intelligentie (HI) en natuurlijke intelligentie (NI) een synergetisch geheel. Deze drie vormen van intelligentie worden in hun model gecombineerd via de formule:
RI = (NI + HI + AI) × S × R
waarbij RI staat voor regeneratieve intelligentie, S voor synergie en R voor regeneratieve impact.
In dit perspectief is AI niet alleen een hulpmiddel om regeneratieve doelen te bereiken, maar ook een integraal onderdeel van het regeneratieve systeemontwerp. Daarmee verschuift de vraag van “hoe kan AI regeneratie ondersteunen?” naar “hoe kunnen we AI zó ontwerpen dat het, samen met menselijke en natuurlijke intelligentie, zelf regeneratief is?”.
Reflectie
De stap van duurzaamheid naar regeneratie vraagt om een herontwerp van de manier waarop we onze economie, steden en voedselvoorziening inrichten. AI kan hierin een krachtig hulpmiddel zijn, maar alleen als het wordt ingebed in governance- en waardenkaders die ecologische grenzen, rechtvaardigheid en inclusiviteit borgen.
Wageningen University & Research onderstreept dit via de oprichting van een AI-leerstoelgroep onder leiding van Ioannis Athanasiadis. AI wordt daarin niet gepositioneerd als vervanger van de boer, maar als partner die met data en informatie de besluitvorming ondersteunt. Tegelijkertijd waarschuwt WUR voor het ‘gold rush’-karakter van AI-ontwikkeling: de snelheid van innovatie kan ontwrichtend zijn en vraagt om strategische governance en maatschappelijke afwegingen.
Regeneratieve intelligentie kan zo de volgende fase worden na duurzame technologie en ethische AI.
Bronnen
- ABN AMRO. (2025, 26 februari). Duurzame landbouwpraktijken opschalen met AI. ABN AMRO Insights.
- BNA – Bond van Nederlandse Architecten. (2025, 16 juni). Regeneratief ontwerpen doe je met een holistische blik.
- Commonland. (2022). Annual report 2022.
- CRKLS. (2024, 29 augustus). Successen en lessen van 18 regeneratieve landbouwbedrijven.
- Duivestein, S., Pepping, T., & Van Doorn, M. (2025). Een ontdekkingstocht naar regeneratieve intelligentie [Rapport]. Sogeti VINT – SogetiLabs.
- European Energy Nederland. (2025, 2 juni). Agri-PV de Colushoeve.
- EuroCC Nederland. (2025, 14 april). AI in de landbouw: Duurzame landbouw door digitale bodemkartering.
- Hubrecht Instituut. (2024). Consortium van wereldklasse krijgt 37,5 miljoen voor regeneratieve geneeskunde.
- Derksen M. (2025, 10 augustus). AI voor een regeneratieve energietransitie. Koneksa Mondo.
- Nationaal Groeifonds. (2025, 22 januari). Re-Ge-NL: Regeneratieve landbouw transitieprogramma.
- Wageningen University & Research. (2025, 3 maart). Met AI in de landbouw kun je 50 jaar vooruitkijken, zegt computerwetenschapper Hilmy Baja.
- Wageningen University & Research. (2025, 7 augustus). AI als aanjager van de landbouwtransitie.
