Theory U van Otto Scharmer is een interessant denkmodel dat ik zelf regelmatig gebruik, vooral om bewustzijn en intentie in veranderprocessen te verhelderen. Maar de kritische reflectie van Sven Gall op LinkedIn snijdt hout. Gedrag verandert zelden door inzicht alleen. Onder druk kiest het brein voor veiligheid boven vernieuwing, en zonder aanpassing van systemen blijft nieuw gedrag kwetsbaar.
Vanuit psychologisch perspectief werkt het brein vooral predictief, niet reflectief, zoals onderbouwd door onder andere Lisa Feldman Barrett en Karl Friston: het zoekt zekerheid, geen open ruimte. BJ Fogg laat met zijn gedragsmodel zien dat motivatie vaak ondergeschikt is aan context; de omgeving stuurt gedrag meer dan intentie. En volgens Daniel Kahneman wint ons snelle, automatische breinsysteem (systeem 1) het meestal van het tragere, rationele breinsysteem (systeem 2). Verandering roept dus weerstand op, zelfs als we die rationeel wél willen. Neurologisch gezien is loslaten allesbehalve natuurlijk.
Theory U laat vooral zien wat we graag zouden willen, niet wat er in de praktijk gebeurt.
Bronnen:
- Scharmer, C. O. (2009). Theory U: Leading from the future as it emerges. Berrett-Koehler Publishers.
- Feldman Barrett, L. (2017). How emotions are made: The secret life of the brain. Houghton Mifflin Harcourt.
- Friston, K. (2010). The free-energy principle: A unified brain theory? Nature Reviews Neuroscience, 11(2), 127–138.
- Fogg, B. J. (2019). Tiny habits: The small changes that change everything. Houghton Mifflin Harcourt.
- Kahneman, D. (2011). Thinking, fast and slow. Farrar, Straus and Giroux.
3 reacties
Gerard Kuijlaars wees me in dit kader op een aflevering van de podcast Eindbazen, waarin evolutionair psycholoog Mark van Vugt uitlegt dat ons brein is geëvolueerd voor een wereld die niet meer bestaat en hoe die mismatch leidt tot stress, gebrekkig leiderschap en disfunctionele organisaties. Het gesprek had iets compacter gekund, maar biedt waardevolle inzichten in hoe oergedrag ons moderne leven blijft sturen.
https://eindbazen.nl/podcast/340-waarom-ons-brein-nog-vastzit-in-de-oertijd-en-wat-dat-betekent-voor-jouw-leven-mark-van-vugt/
Op LinkedIn veel interessante reacties waarbij ik ook aangeef dat er geen universeel beste manier is om een organisatie in te richten: de meest effectieve organisatiestructuur hangt af van veel factoren. Inzichten vanuit verschillende theorieen en modellen kunnen je helpen om daarin te navigeren. Feitelijk is dat ook hoe ik werk.
Ja klopt. Theory U is een model naar verlichting, of een pad naar realisatie. Ons brein, zoals jij aangeeft is in de U theorie de mind. Met daarin het conceptuele weten. Dit weten is echter maar een deel van ons verstaan van de werkelijkheid. De tweede fase is het open hart. En het hart kent redenen die de rede niet kent. Hier botsen we op onze angsten en psychologische afweermechanisme. Doorgaans is dit de fase die mensen in therapie doormaken. De laatste fase is het loslaten van de wil. Vertrouwen op basic goodness, of de ware natuur. Het is het loslaten van het ego en botst op existentiële angsten. Daarna volgt de présence. Pure aanwezigheid. Without memory, Without convepte without deuren, zegt Bion. De werkelijkheid toont zich buiten conceptuele denken als een stromende werkelijkheid. Hier breekt de taal, zegt kierkegaard. Woorden kunnen het niet aangeven omdat die alles in het bekende trekken. Het is een volledig nieuw mecen frisse werkelijkheid (ongeboren). We kunnen deze ervaring soms hebben als in een flits. Flitsen van het sublieme. Of als een pad lopen naar verlichting. De U bocht is dus zowel iets dagdagelijks, alsook een moeilijk proces van diep leren. In beide gevallen is het belonend, zij het ook in verschillende mate.
In mijn nieuwe boek Kleur Verkennen ga ik onder meer op in.