Vanaf het begin van het gesprek is duidelijk dat Van der Burg weinig affiniteit heeft met het onderwerp. Hij noemt het expliciet een “stom onderwerp” en laat weten zich “niet te laten overtuigen”. Zijn afwerende houding staat in contrast met de insteek van de gast, die juist pleit voor nuance en bewustwording. Hoewel zijn kritische blik het gesprek levendig houdt, roept het ook de vraag op hoe vruchtbaar een dialoog kan zijn als één van de gesprekspartners zich bij voorbaat afsluit voor de inhoud.

Een belangrijk uitgangspunt in het gesprek is dat het probleem niet in de technologie zelf ligt, maar in het gebruik ervan. “De smartphone is niet de boosdoener, maar de continue beschikbaarheid die het faciliteert wél,” aldus Zijlstra. Ze wijst op de sluipende effecten van constante prikkels op het brein, dat nauwelijks nog hersteltijd krijgt. Veel mensen staan vrijwel voortdurend ‘aan’, waardoor vermoeidheid, concentratieproblemen en zelfs uitval op de loer liggen. Dat is terug te zien in de cijfers: het psychisch verzuim onder werkenden stijgt, met een gemiddelde van meet dan 5 procent in het eerste kwartaal van 2025 (TNO, 2024). Vooral jongeren en ouderen zijn kwetsbaar, stelt Zijlstra, omdat hun mentale veerkracht sneller onder druk komt te staan bij langdurige digitale belasting.

Gaandeweg het gesprek wordt duidelijk hoe diep de digitale werkstijl is doorgedrongen in het dagelijks gedrag. Daniël Mol bekent dat hij zijn smartphone meeneemt naar het toilet en zelfs onder de douche naar podcasts luistert. Zijlstra noemt dat herkenbaar, maar wijst erop dat zulke gewoontes het brein in een permanente ‘actieve modus’ houden. Dat lijkt misschien efficiënt, maar het brein krijgt geen kans om informatie te verwerken of tot rust te komen. “Doomscrollen is geen ontspanning,” zegt ze. “Het is ook gewoon informatieverwerking, maar dan zonder focus”.

In hun boek introduceren Zijlstra en Vogelaar het concept van de ‘drie breinmodi’ die met elkaar in balans zouden moeten zijn: het centrale executieve netwerk (voor focus), het salience-netwerk (voor schakelen) en het default mode network (voor rust en reflectie). Door een overdaad aan digitale prikkels raakt vooral dat laatste onderbenut, wat volgens Zijlstra bijdraagt aan piekeren, angstgevoelens en gevoelens van eenzaamheid.

Van der Burg plaatst kanttekeningen bij deze redenering. Volgens hem zijn stress en overbelasting vaak het gevolg van een gebrek aan zelfdiscipline. “Als je carrière wilt maken, moet je ook de zelfcontrole hebben om pauzes te nemen,” zegt hij. Hij suggereert bovendien dat het expliciet benoemen van dit soort problemen het risico in zich draagt dat mensen klachten gaan ervaren die eerder als onderdeel van het ‘gewone leven’ werden gezien. Zijlstra erkent het belang van perceptie, maar wijst op de structurele stijging van het psychisch verzuim en de negatieve impact op cognitieve prestaties, sociaal functioneren en betrokkenheid.

In het boek en de podcast bespreekt Zijlstra vier sleutelfactoren voor digitaal welzijn op de werkvloer: digitale middelen, digitale vaardigheden, digitale gedrag van medewerkers en de mate van ondersteuning. Slecht werkende systemen, trage software en onduidelijke platforms zorgen niet alleen voor frustratie, maar hebben ook direct invloed op de productiviteit. Zo verwijst ze naar een onderzoek van de Universiteit Twente waarin werd vastgesteld dat medewerkers gemiddeld 8 procent van hun werktijd verliezen door gebrekkige digitale middelen en onvoldoende vaardigheden (Van Deursen & Van Dijk, 2012). Dat onderzoek geeft een indicatie van het probleem, al vraag ik mij af of deze cijfers nog representatief zijn.

Het kan ook anders volgens Zijlstra en werkgevers spelen hierin een sleutelrol. Ze kunnen werkplekken inrichten die ruimte bieden voor herstel en autonomie. Daarvoor zijn niet alleen goede digitale middelen nodig, maar ook vaardigheden, gedragsverandering en ondersteuning. Zo noemt ze als voorbeeld ‘digicoaches’ die medewerkers leren hoe ze technologie bewust kunnen inzetten. Ook pleit ze voor nudgingstrategieën die gezonde digitale gewoontes stimuleren, zoals pauzes nemen of offline werken tijdens focusuren. Wetgeving zoals in Frankrijk, waar een ‘recht op onbereikbaarheid’ geldt, ziet Zijlstra niet als wenselijk. Liever ziet ze dat teams onderling afspraken maken over bereikbaarheid, rustmomenten en concentratie.

Tot slot komt ook de toekomst van werk aan bod. In The Future of Jobs Report 2025 van het World Economic Forum wordt voorspeld dat in 2030 een derde van alle taken geautomatiseerd zal zijn, een derde door mensen blijft worden uitgevoerd, en een derde in samenwerking met technologie zal plaatsvinden (WEF, 2025). Ook het UWV voorziet grote verschuivingen: volgens het rapport over AI en de arbeidsmarkt zal in Nederland 40 procent van de takeninhoud veranderen. Vooral sturend, reflectief en creatief werk wordt belangrijker (UWV, 2025). Volgens Zijlstra vraagt dit om meer dan technologische vaardigheden; ook mentale wendbaarheid wordt cruciaal. Digitale fitheid is net zo essentieel als technische kennis.

De aflevering eindigt zoals hij begon. Van der Burg blijft het onderwerp lastig vinden. “Ik blijf het een stom onderwerp vinden, maar weet ook dat het leeft,” zegt hij. Zijlstra onderstreept dat digitaal welzijn geen luxe is, maar een randvoorwaarde voor gezond, productief en betekenisvol werken. Niet minder technologie is het doel, maar een werkomgeving waarin digitale middelen afgestemd zijn op hoe mensen écht functioneren. En dat begint bij bewuste keuzes, van zowel het individu als de organisatie.

Bronnen

• BNR Nieuwsradio. (2025, 23 juli). De Technoloog 452 – Ben heeft niets met digitaal welzijn en tóch is het belangrijk [Audio podcast].
• TNO. (2024). Monitor arbeid: Verzuimcijfers eerste kwartaal 2024.
• Van Deursen, A., & Van Dijk, J. (2012). Ctrl Alt Delete: Productiviteitsverlies door ICT en digitale vaardigheden op de werkvloer. Universiteit Twente.
• World Economic Forum. (2025). The Future of Jobs Report 2025.
• UWV. (2025). Op weg naar AI die werkt voor iedereen: Kansen en bedreigingen voor de arbeidsmarkt.
• Zijlstra, R., & Vogelaar, R. (2025). Digitaal Welbevinden @ Work: Gezond, productief en gelukkig in het digitale tijdperk.

Aanbevolen verdieping

• Harris, T. (z.j.). A Better Future With Technology Is Possible. Center for Humane Technology.
• Newport, C. (2019). Digital Minimalism: Choosing a Focused Life in a Noisy World. Penguin Books.