Om de vraag wat kunnen we doen om mens te blijven in een wereld die steeds sneller draait te onderzoeken, helpt het om te kijken naar drie samenhangende lagen die we ook kennen uit de organisatiekunde:

• Waarden: die ons richting geven en bepalen wat we echt belangrijk vinden,
• Praktijken: de concrete handelingen en gewoonten waarmee we die waarden zichtbaar en levend houden,
• Houding: de innerlijke instelling waarmee we die waarden toelaten en belichamen in ons dagelijks bestaan.

Door bewust aandacht te geven aan deze drie lagen kunnen we niet alleen trouw blijven aan wat voor ons als mens echt belangrijk is, maar dit ook daadwerkelijk vormgeven in ons handelen en in onze manier van zijn.

Waarden
Waarden zijn de dingen die we belangrijk vinden in het leven, vaak zonder dat we ze expliciet benoemen. In een samenleving die sterk draait om snelheid, efficiëntie en prestaties, komen andere waarden gemakkelijk in de verdrukking. Denk aan aandacht – het vermogen om echt aanwezig te zijn bij wat je doet of bij wie je ontmoet. Of aan traagheid – de ruimte om iets te laten rijpen of ergens dieper op in te gaan. Ook kwetsbaarheid speelt een rol: het besef dat we afhankelijk zijn van elkaar en niet altijd alles onder controle kunnen hebben.

Naast deze algemeen onder druk staande waarden zijn voor mij persoonlijk ook zingeving, verbondenheid en autonomievan groot belang. Zingeving gaat over de vraag waarvoor we leven. Verbondenheid over echt contact met anderen. En autonomie over het vermogen om zelf te denken en te kiezen. Zoals gezegd, zulke waarden zijn niet altijd zichtbaar of meetbaar, maar ze zijn wel wezenlijk.

Praktijken
Waarden blijven abstract als ze niet worden geleefd. Daarom is de tweede laag die van de praktijken. Praktijken zijn gewoonten, rituelen of handelingen die ons helpen om waarden in het dagelijks leven vorm te geven. Denk aan wandelen zonder doel, schrijven om tot rust te komen, samen eten zonder haast, tijd offline doorbrengen of stil zijn met iemand zonder iets te hoeven oplossen. Ook werken met je handen – koken, klussen of zorgen – kan helpen om opnieuw verbinding te voelen met jezelf en je omgeving.

Deze praktijken helpen ons te vertragen, aandachtiger te zijn en betekenis terug te brengen in een wereld die voortdurend trekt aan onze tijd en aandacht. De socioloog Hartmut Rosa heeft het over ‘resonantie’: het moment waarop we werkelijk in contact staan met iets of iemand buiten onszelf en ons daardoor geraakt weten. Zulke ervaringen kun je niet afdwingen, maar je kunt er wel ruimte voor maken – juist door gewoonten te cultiveren die niet gericht zijn op snelheid of nut.

Houding
Om deze praktijken vol te houden en de onderliggende waarden niet uit het oog te verliezen, is ook een bepaalde houding nodig. Houding gaat over hoe we ons verhouden tot de wereld, tot onszelf, tot wat op ons afkomt. Het is de innerlijke grond van waaruit we kiezen, handelen en reageren. In een versnellende wereld is het verleidelijk om vooral te willen beheersen en door te gaan. Juist dan hebben we een houding nodig die ons helpt open te blijven voor wat er werkelijk toe doet.

Denk aan bescheidenheid – het erkennen dat we niet alles in eigen hand hebben. Aan verwondering – het vermogen om opnieuw geraakt te worden door wat vanzelfsprekend leek. Maar ook aan twijfel, zorgzaamheid of speelsheid. Houdingen die het mogelijk maken om waarden in praktijk te brengen, ook als de druk toeneemt. Ze helpen ons vol te houden, te vertragen en afgestemd te blijven op wat wezenlijk is.

We moeten ons realiseren dat het niet meer vanzelfsprekend is om mens te blijven in tijden van versnelling. Maar het is ook niet onmogelijk. Het vraagt oefening: in het kiezen voor waarden die ons als mens onderscheiden van machines, in het volhouden van gewoonten die vertragen in plaats van versnellen, en in het ontwikkelen van een houding die open, aandachtig en zorgzaam is. Dat hoeft niet groots of ingewikkeld te zijn. Soms zit het in iets eenvoudigs: een gesprek zonder doel, een moment van stilte, een keuze om niet meteen te reageren. Juist die kleine dingen herinneren ons eraan dat we geen machine zijn, maar mens.

In een volgende blog ga ik dieper in op hoe ik dit zelf te gaan doen, het mens blijven in tijden van versnelling. Ik ben daarvoor een een soort van persoonlijk manifest aan het schrijven. Een persoonlijk kompas voor als ik straks weer wordt meegezogen in de waan van de dag.