Uit de resultaten van de Monitor Digitale Zorg 2024 blijkt dat het gebruik van digitale zorg onder zorgverleners verder toeneemt, vooral bij telemonitoring, digitale schriftelijke communicatie en patiëntportalen. Zo biedt een groeiend aantal huisartsen en medisch specialisten hun patiënten toegang tot een portaal. Telemonitoring wordt veel gebruikt, behalve door sociaal geneeskundigen. Het gebruik van videobellen daalt verder, vooral onder huisartsen en specialisten, waarschijnlijk omdat het in de praktijk niet altijd even passend of efficiënt blijkt. Ongeveer twintig procent van de artsen geeft aan gebruik te maken van AI, met name voor administratieve ondersteuning.

Bij verpleegkundigen blijft het gebruik van digitale zorgondersteuning vrijwel gelijk aan vorig jaar. Zorgrobots worden ingezet bij ongeveer één op de vijf patiënten, digitale medicatieondersteuning bij een kwart, en toezichthoudende technieken zoals persoonsalarmering bij bijna de helft. Deze technologieën worden vooral toegepast in de ouderenzorg, gehandicaptenzorg en wijkverpleging.

Ook onder burgers groeit het gebruik van digitale zorg licht. Het gebruik van e-consulten en gezondheidsapps stijgt, evenals dat van PGO’s. Toch blijft het gebruik van digitale leefstijlbehandelingen beperkt, en daalt zelfs het aantal mensen dat zelf gegevens bijhoudt of wearables draagt. Ouderen en mensen met een lagere opleiding maken over het algemeen minder gebruik van digitale toepassingen. De meerderheid gebruikt medische websites en apps om informatie te vinden, maar sociale media en leefstijlapps worden minder vaak geraadpleegd.

Zorgverleners zijn gematigd positief over de impact van digitale zorg op maatschappelijke vraagstukken. De grootste positieve effecten worden gezien op de toegankelijkheid van zorg en de regie van de patiënt. Tegelijkertijd zijn zij minder overtuigd van de effecten op werkdruk, werkplezier en de organiseerbaarheid van zorg. Zorggebruikers zijn over het algemeen positiever dan zorgverleners, vooral als het gaat om kwaliteit en toegankelijkheid. Toch zijn er ook zorgen: veel mensen missen persoonlijk contact en maken zich zorgen over privacy. Digitale zorg wordt nog onvoldoende als nuttig of eenvoudig ervaren door een deel van de gebruikers.

Een belangrijk inzicht is dat er een verschil bestaat tussen wat mensen wenselijk vinden en wat zij daadwerkelijk ontvangen aan digitale zorg. Vooral in de geestelijke gezondheidszorg en thuiszorg blijkt de gewenste digitalisering achter te blijven bij de praktijk. Verder zegt een groot deel van de zorgverleners dat zij samen met de patiënt beslissen over het digitale of fysieke karakter van zorg, terwijl slechts een klein deel van de patiënten dat ook zo ervaart.

De monitor sluit af met een aantal reflecties. Er is ruimte om digitale zorg verder uit te breiden, maar niet elke toepassing is geschikt voor elk zorgproces of elke gebruiker. Ouderen, laagopgeleiden en mensen met beperkte digitale vaardigheden hebben ondersteuning nodig om volwaardig gebruik te kunnen maken van digitale zorg. Daarnaast is het belangrijk om patiënten en zorgverleners te betrekken bij het ontwerp en de implementatie van nieuwe technologieën. Zonder dat dreigt digitale zorg vooral een technologische optimalisatie van bestaande processen te blijven, in plaats van een wezenlijke vernieuwing van zorg.

Eerder deze maand schreef ik in dat verband een reactie op de visie van Jim van Os op de toekomst van de ggz. Ik schets daarin in het kort mijn visie om te komen tot een mensgerichte ggz in digitale tijden.

De Monitor Digitale Zorg 2024 laat zien dat digitale zorg in beweging is, maar dat er nog een weg te gaan is om deze beweging breed gedragen, betekenisvol en effectief te maken. Digitalisering biedt kansen, maar vraagt om doordachte keuzes, afgestemd op wat zorg écht waardevol maakt voor mensen.