De onzichtbare ecologische voetafdruk van AI
Het debat over AI en duurzaamheid wordt volgens Lübbers vaak te simplistisch gevoerd. Natuurlijk, AI kost energie en verbruikt water. Eén afbeelding genereren vergt aanzienlijk meer dan een tekst. Maar zulke cijfers moeten in context worden geplaatst. Niet alle AI is hetzelfde – er is een groot verschil tussen generatieve AI, traditionele machine learning en rule-based systemen. AI is geen uniforme technologie, maar een technologisch veld met uiteenlopende modellen, infrastructuren en toepassingen, elk met hun eigen ecologische impact.

Wat zit er onder de motorkap van AI?
Om dat beter te begrijpen, introduceert Lübbers een indeling van AI als discipline én als technologiestack. Aan de ‘bovenkant’ bevinden zich toepassingen zoals ChatGPT of Midjourney, maar daaronder liggen lagen van fysieke hardware, cloudopslag, modelontwikkeling en gebruikersinterfaces. Elke laag kent zijn eigen energieverbruik, schaalproblemen en maatschappelijke gevolgen. Dit inzicht helpt gebruikers gerichter en duurzamer keuzes te maken – bijvoorbeeld door lichtere tools te gebruiken of prompts efficiënter te formuleren.

Van ingewikkeld naar complex: wat AI uniek maakt
Een belangrijk onderscheid dat Lübbers maakt, is dat tussen gecompliceerde en complexe systemen. Gecompliceerde systemen – zoals een vliegtuig – bestaan uit veel technische onderdelen die voorspelbaar en repareerbaar zijn. Als er iets stukgaat, kun je het herstellen met voldoende expertise. Tot nu was technologie vooral gecompliceerd. AI daarentegen is een complex systeem: het leert en ontwikkelt zich terwijl je het gebruikt, en ontwikkelt gedrag dat niet altijd volledig te voorspellen of te herleiden is. Die complexiteit maakt het lastig om volledige controle te houden, zeker nu de technologie zich wereldwijd razendsnel ontwikkelt.

Big Tech en de democratische achterstand
Juist daarom is de maatschappelijke context zo belangrijk. Lübbers wijst op de groeiende macht van Big Tech. Grote technologiebedrijven ontwikkelen AI sneller dan overheden kunnen bijhouden. Ze zijn vaak economisch machtiger dan landen, maar kennen geen checks and balances zoals de trias politica. Daardoor bewegen ze sneller, maar ook risicovoller. De publieke sector loopt daardoor structureel achter – niet alleen qua innovatiekracht, maar ook in het stellen van maatschappelijke randvoorwaarden.

AI als klimaatbondgenoot?
Toch blijft Lübbers hoopvol. Ze ziet AI ook als potentiële bondgenoot in verduurzaming: van het analyseren van satellietdata tot het voorspellen van bosbranden. Het is geen kwestie van óf AI goed of slecht is, maar van hóe we het inzetten. Daarom werkt ze aan tools en bewustwording. Een voorbeeld is ClimateGPT, een taalmodel dat specifiek is getraind op wetenschappelijke klimaatdata. Het biedt gebruikers beter onderbouwde antwoorden én transparantie over de gebruikte bronnen.

Onderwijs als wapen tegen technologische naïviteit
In het REED-project (Redesigning Education for Ethical Digitalization) werkt Lübbers samen met Europese partners aan toekomstbestendig onderwijs en leiderschap. Centraal staan vragen als: hoe vorm je een verantwoordelijke mening over technologie? Wat betekent technologische geletterdheid in een complexe wereld? En hoe zorg je dat ethiek, duurzaamheid en innovatie hand in hand gaan?

Duurzaam innoveren begint bij ontwerpkeuzes
Ook in haar werk bij Techleap ziet Lübbers inspirerende initiatieven in Nederland ontstaan. Zo richt het Eindhovense InCooling zich op efficiëntere serverkoeling om het energie-verbruik in datacenters te verlagen. In de modellaag ontwikkelt Deeploy een verantwoord deployment-platform voor AI-ontwikkelaars, waarmee transparantie en regelgeving concreet worden ingebed. En in de toepassingslaag toont Veridis hoe AI kan worden ingezet om plasticstromen in afval beter te analyseren en hergebruik te stimuleren. Deze bedrijven maken zichtbaar dat verduurzaming niet alleen een ethisch streven is, maar ook een ontwerpkeuze.

Technologie vereist morele keuzes
De belangrijkste boodschap van Lübbers is dat AI keuzes vereist. Niet alleen van techbedrijven of beleidsmakers, maar ook van professionals, managers en gebruikers. Door ons beter te verdiepen in wat AI is, hoe het werkt en wat het kost, kunnen we betere beslissingen nemen – voor ons werk én voor het klimaat.

Het gesprek met Maxime Lübbers is wat mij betreft een absolute aanrader. Kijk zeker ook even naar het Europese REED-project en het Techleap-rapport AI Scaling Challenges for Dutch Founders waar maxim naar verwijst voor extra inzichten in de dilemma’s van duurzame AI-opschaling.