De Netflix-serie Adolescence heeft veel losgemaakt. Het verhaal van de dertienjarige Jamie, die langzaam radicaliseert via social media en uiteindelijk wordt gearresteerd voor de moord op een klasgenote, komt bij veel mensen binnen. De serie voelt urgent, actueel en verontrustend – precies zoals de makers het bedoeld hebben. Maar onder die emotionele impact borrelen ook vragen op. Niet over het acteerwerk of de cinematografie, maar over het verhaal dat verteld wordt – en misschien vooral over wat níét verteld wordt.
Een aantal reageerders op mijn LinkedIn-post en nieuwsbrief over Adolescence stelt daar terechte vragen over. Want wie vertelt het verhaal – en wat blijft er buiten beeld?
Mediadeskundige Kitty Smeekes wijst erop dat Adolescence geen neutraal drama is, maar een zogenoemd persuasief genre. Net als bij true crime of documentaires met een duidelijke boodschap moeten we alert blijven: welk frame wordt hier neergezet? Waar willen de makers ons van overtuigen? In dit geval lijkt dat vrij duidelijk: de manosphere is een gevaarlijke online subcultuur die kwetsbare jongens meesleept in een wereld van haat, slachtofferschap en vrouwvijandigheid. De serie maakt dat voelbaar door een indringend persoonlijk verhaal te vertellen, vol donkere beelden, dreigende muziek en psychologische spanning.
Dat gebruik van verhalen om angsten, oordelen en overtuigingen te versterken is niet nieuw. In zijn proefschrift Monsterlijke verhalen analyseerde Peter Burger in 2014 al hoe misdaadsagen – denk aan broodjeaapverhalen over drugs in drankjes of griezelige internetverhalen – retorisch functioneren. Het gaat niet alleen om feit of fictie, maar om de manier waarop verhalen maatschappelijke spanningen zichtbaar maken en tegelijk helpen kanaliseren. Ze raken aan diepgewortelde emoties en versterken morele kaders, vaak zonder dat we ons daarvan bewust zijn. Adolescence sluit naadloos aan op die lijn: het is geen sprookje, maar een modern monsterverhaal, vol betekenis, morele lading en sociale waarschuwing.
Maar juist die overtuigingskracht roept ook kritiek op. Advocaat Ine Avontuur, die werkt met zaken rondom huiselijk geweld, herkent de online dynamiek die de serie laat zien, maar benadrukt dat het probleem veel dieper zit. Niet alleen jongeren in de manosphere, maar ook instellingen en wetten normaliseren geweld tegen vrouwen. In haar dagelijkse praktijk ziet ze hoe vaak mishandeling of intimidatie niet serieus wordt genomen door politie of justitie – en zelfs hoe moeders wordt gevraagd het geweld te verdragen, “in het belang van het kind.” Haar kritiek is scherp: het zijn niet alleen algoritmes die mannen tot daders maken, maar ook systemen die hun gedrag jarenlang hebben gedoogd.
Ook Seth van de Meer, vader van twee tieners, kijkt met een kritisch oog naar de serie. Hij vraagt zich af waarom de dader centraal staat, en niet het slachtoffer. Waarom krijgt Jamie alle aandacht, terwijl het meisje dat omkwam – Katie – in het verhaal weinig ruimte krijgt en zelfs subtiel wordt neergezet als een pester. Wat zegt dat over de moraal van het verhaal? Bovendien vraagt hij zich af waarom de serie eindigt met de ouders van Jamie, die zich afvragen wat ze fout hebben gedaan. Dat is ontroerend, zeker, maar leidt het niet af van de grotere boodschap? De manosphere is geen individueel drama, maar een wereldwijd systeem van online radicalisering. Door het terug te brengen tot één jongen met psychische problemen blijft dat systeem grotendeels buiten beeld.
Deze drie reacties – uit de wereld van media, recht en opvoeding – laten zien hoe belangrijk het is om kritisch te blijven kijken, juist als iets goed gemaakt is en je raakt. Adolescence confronteert ons met een harde realiteit, maar misschien nog wel meer met onze blinde vlekken. Met wat we niet (willen) zien. De vraag is dus niet alleen: wat vertelt dit verhaal ons? Maar ook: wie vertelt het, waarom, en wat blijft er onbesproken?
Want de kracht van verhalen zit niet alleen in wat ze laten zien, maar ook in wat ze verhullen. En misschien is het juist daar dat we echt moeten leren kijken.
